مىآورد ، آرى خداى عز و جل آنچه از دين كه تشريع كرد به منظور اصلاح اعمال بندگان بوده ، تا با عمل صالح روزمره و تمرين مستمر ، ملكات فاضله را در نفوس آنان پديد آورد ، و اختلافشان را اصلاح كند ، و در نتيجه حال انسانيت و جامعه بشريت حالى معتدل شود ، در اين هنگام است كه زندگيشان هم در دنيا و هم در آخرت عين سعادت مىشود ، كه به زودى در تفسير آيه « كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً » بيانش خواهد آمد ان شاء اللَّه تعالى . و آن كسى كه در آيه اول فرمود ظاهر قولش با باطن قلبش مخالف است ، وقتى در زمين سعى به فساد مىكند ، به نحوى نمىكند كه ظاهر آن فساد باشد ، بلكه به شكلى انجام مىدهد كه ظاهرش اصلاح باشد ، يعنى كلمات را از جاى خود تحريف مىكند ، و حكم خدا را از آنچه كه هست تغيير مىدهد ، و در تعاليم دينى دخل و تصرف مىكند ، تصرفى كه منجر به فساد اخلاق و اختلاف كلمه شود ، و معلوم است كه در فساد اخلاق و اختلاف كلمه مرگ دين و فناى انسانيت و فساد دنيا حتمى است . آنچه كه در اين آيات آمده ، مورد تصديق تاريخ قرار گرفته ، چون مردانى در امت اسلام آمدند ، و بر دوش اين امت سوار شده ، در امر دين و دنيا تصرفاتى كردند كه نتيجه مستقيمش و بال براى دين ، و انحطاط براى مسلمين ، و اختلاف در امت بود و كار دين را به جايى كشانيد كه بازيچه دست هر بازيگر شد ، و انسانيت امت لقمه ، هر چپاولگر گرديد ، و نتيجه اين سعى و خودكامگيها فساد زمين شد ، اولا بخاطر نابود شدن دين ، و ثانيا به خاطر هلاك انسانيت و به همين جهت است كه مىبينيم در بعضى از روايات هلاكت حرث و نسل به هلاكت دين و انسانيت تفسير شده كه ان شاء اللَّه رواياتش خواهد آمد . * ( « وَإِذا قِيلَ لَه اتَّقِ اللَّه أَخَذَتْه الْعِزَّةُ بِالإِثْمِ فَحَسْبُه جَهَنَّمُ وَلَبِئْسَ الْمِهادُ » ) * مفاد كلمه عزت معروف است و معناى كلمه « مهاد » فرش و هر گستردنى است ، و از ظاهر كلام بر مىآيد كه كلمه ( بالاثم ) متعلق است به « العزة » معناى آيه اين است : او وقتى مامور به تقوا مىشود و كسى نصيحتش مىكند كه از خدا بترس ، در اثر آن عزتى كه با اثم و نفاق كسب كرده ، و دل خود را بيمار ساخته ، دچار نخوت و غرور مىشود . بى خبر از اينكه عزت مطلق ( كه در تحت تاثير هيچ عاملى از بين نرود ) تنها از ناحيه خداى سبحان است ، هم چنان كه فرموده : « تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ ، وَتُذِلُّ مَنْ تَشاءُ » « 1 » و نيز فرموده :

--> ( 1 ) تو هر كه راى بخواهى عزت مىدهى ، و هر كه راى بخواهى ذليل مىكنى . « سوره آل عمران ، آيه 26 »